بادام ، اترج فراوان است . آرامگاه رويفع ، صحابى پيامبر ( ص ) ، در آن شهر قرار دارد . در برقه چاههاى آبى است كه مردم از آنها استفاده مىكنند . در ساحل آن شهر ، اجيه واقع است كه با برقه شش ميل فاصله دارد و عده‌اى نگهبان در آنجاست . در قسمت ديگر ساحل آن ، شهر طلمويه ( طلميثة ) واقع است . فاصلهء ميان برقه و اسكندريه يك ماه ، و از برقه تا قيروان كه شهر افريقيه است 205 فرسخ راه است . « 1 » ابو الفداء در قرن هشتم هجرى در وصف برقه مىنويسد : چون عرب در صدر اسلام آنجا را گشود ، برقه‌اش ناميد ؛ زيرا در زمينش سنگ به رمل آميخته بود . غالب بلاد برقه بيابانى و بىآب و علف هستند . در برقه آثار شهر بزرگى مشاهده مىشود كه در قديم آبادان بوده است . در همهء سرزمين برقه فقط يك رودخانه است به نام درنا و در حوالى شهر برقه ناحيه‌اى آبادان قرار دارد . از برقه ، قطران و شراب و گوسفند به مصر برند ؛ كشتيها در ساحل برقه لنگر اندازند . « 2 » در اينجا ، به وصف شهر مهم برقه كه سابقا جزو شهركهاى برقه باستان بوده و امروز از شهرهاى مهم ناحيه برقه در كشور ليبى است مىپردازيم . بنغازى ، بندر مهم ناحيه برقه در كنار درياى مديترانه ، در كشور ليبى است . يونانيان اين شهر را برقه هسپريدس « 3 » مىناميدند ؛ بعدها بطلميوس سوم نام برنيس « 4 » را به افتخار همسرش ، به آن اضافه كرد . خرابه‌هاى اين شهر قديمى كه بعد از قرن سوم ميلادى مركز اصلى استان برقه بوده ، اكنون زير تپه‌هاى شنى مدفون است . از دوره‌هاى بطالسه و روميها مقابرى در دل صخره‌هاى اطراف آن وجود دارد . شهر امروز جديد است و سابقه‌اى در دورهء اسلامى ندارد . « 5 » از ديگر شهرهاى باستانى و قديمى منطقهء برقه ، طلّميثه و درنه است كه در دوران اسلامى از آنها نامى در كتب جغرافيايى نيست . اكنون پس از شرح مختصرى دربارهء برقه - كه بعضى آن را جزو مغرب و بعضى آن را خارج از حدود افريقيه گرفته‌اند - به وصف شهرهاى افريقيه - از شرق به غرب - مىپردازيم .

--> ( 1 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 389 . ( 2 ) . تقويم البلدان ؛ ص 170 و 197 . ( 3 ) . Barea Hesperides ( 4 ) . Berenice ( 5 ) . جغرافياى ممالك اسلامى قاره افريقا ، سودان ؛ ص 19 - 20 .